|
Çocuk Egitiminde Ödül ve Ceza Çocuklarin zamaninda müdahale edilmeyen hatalari devam edebilir veya sekil degistirebilir. Bazen de anne babanin yersiz ve asiri tepki ortaya koymasi, çocugu olumsuz etkiler. Anne baba elbette sadece çocugun olumsuz davranislarini cezalandirmamali, bunun yanisira basarilarini, dogru davranislarini, onaylanmasi gereken tavirlarini ödüllendirmeyi de bilmelidir. Çocuklarina güzel bir sekilde egitim vermek, onlari hayata iyi sekilde hazirlamak bütün anne babalarin temel hedeflerindendir. Anne babanin her davranisinin, yorumunun çocuk üzerinde etkisi vardir. Anne-baba ve çocuk arasindaki etkilesim devam eden bir süreçtir. Bu etkilesimin kalitesi çocugun bütün hayatini etkileyebilir.
Çocuklar hatali ve yanlis bir sey yaptigi ve en önemlisi bunu tekrarladigi zaman anne babalarin tepkisiz kalmasi, o yanlisin devam etmesine yol açar. Bazen de anne babanin yersiz ve asiri tepki ortaya koymasi veya tutarsiz bir sekilde cezalandirmasi çocuktaki sikintiyi artirir ve yeni davranis sorunlarinin ortaya çikmasina zemin hazirlar. O nedenle bebekken bile anne babanin çocuga uyguladigi cezalandirma sekli önemlidir. Çocugun kisilik gelisiminde , sosyal gelisiminde ciddi etkiler birakir. Genelde çocuklarin yaslari ve hatalarin büyüklügüne göre cezalandirilmalari su asamalarda yapilmalidir: Cezalandirma nasil olmali? 1. Uyarilmali: Çocuklarin ilk yaptigi hata eger çok büyük sonuç dogurmayacak sekildeyse, anne-baba uyarmakla yetinmelidir. Uyarinin da bir cezalandirma oldugu unutulmamalidir. Bu yeri geldiginde anlik bir kas çatilmasi seklinde de olabilir. Bu çocuga mesaj olarak yaptigi davranisin onaylanmadigi tepkisinin iletilmesidir. 2. Konusulmali: Yapilan hatanin siddeti artmis ise ya da tekrarlayan bir hataysa; çocuk ile yasina uygun bir sekilde, bu durumun hatali oldugu ve dogrusunun ne oldugu , davranisin tekrari halinde zararinin neler olacagi konusulmalidir. Bu açik olarak sizin tarafinizdan bu davranisin istenmediginin belirtilmesidir. 3. Cezalar hatirlatilmali: Yapilan hatanin devami durumunda, hatanin büyüklügü ne olursa olsun anne baba tekrar çocugu ile sevgi ve ilimli bir ortam olusturarak , çocuga yönelik asiri tepki ve yargilamadan kaçinarak konusmali ve çocuga bu davranisin tekrari halinde ne türlü cezalari alabilecegini belirtmelidir. Bu noktada çocugun yasina göre anne babanin konusma tarzi ve üslubu çok önemlidir. Kesinlikle durum mücadele ve tartisma ortamina dönüstürülmemelidir. Çünkü bu ortam iki tarafa da zarar veriir, ilerleyen dönemlerdeki iliskiyi zedeler. 4. Ceza uygulanmali: Konusma ve söylenen cezalandirma ikazlarina ragmen devam eden yanlislarda, anne babanin bahsettigi cezayi uygulamasi gerekir. Anne babalar, yapamayacagi cezalandirma yöntemini çocuga kesinlikle söylememelidir. Ancak cezalandirmayi yapmak istemedikleri veya yapamadiklari zamanlarda hafifletici sebeplere karsilik olarak, cezadan vazgeçebileceklerini önerebilirler. Örnegin, ceza olarak disari parka götürülmeyecek çocuga , “odani toparlarsan senin cezani affedebilirim” denebilir. Cezalandirmanin sekli çok önemlidir. Çocuk psikiyatristlerinin önerdigi cezalandirma yöntemi, çocugun sevdigi seylerden mahrum edilmesi seklindedir. Fiziksel cezalarin çocuklara uygulanmasi son derece sakincalidir ve çocuklarin anne baba ile iliskisini zedeler ve ortami daha gergin hale getirir. Erken yatma, odasinda yalniz olarak iki-üç dakika beklemesi gibi basit cezalandirma tekniklerinin kullanilmasi da uygun olur. Ama cezalandirilma sirasinda çocuklarin gururu incitilmeden ve özgüvenleri zedelenmeden uygun bir dil ve takdim ile bunun yapilmasi gerekir. 5. Uzmana basvurmali: Aldiginiz bütün önlemlere ragmen önüne geçilemeyen sikintilar için anne babalarin bir uzmana basvurmayi ihmal etmemeleri gerekir. Çünkü bu durumlarda davranis bozuklugu, karsi gelme bozuklugu, dikkat eksikligi ve hiperaktivite durumu, çocukluk çagi depresyonlari, uyum güçlükleri gibi sorunlar eslik ediyor olabilir. Ödüllendirme nasil olmali? Anne babanin çocugun davranislarinin sekillenmesinde çocugun basarilarini, dogru davranislarini, onaylanmasi gereken tavirlarini, ödüllendirmesi önemlidir. Nasil ki istenmeyen davranislarin ve yanlislarin kalmamasi için cezalandirma yöntemine basvurulur, ayni sekilde ödüllendirme yöntemini de uygun kullanmalari çocuk egitimi açisindan önemlidir. Çocugun olumlu davranislarinin tasdiklenmesi bebeklik döneminde baslar. Bir hareket yaptiktan sonra bebek, annenin veya babanin yüzüne bakar ve onlardan tasdik bekler. Eger o davranis tasdiklenirse (gülümseme, kafa sallama, dokunma, ses ile onaylama, ona bir sey verme vb.) bebegin o davranisi giderek güçlenir. Ama anne baba tarafindan o davranistan sonra olumsuz bir tavir (görmezden gelme, kas çatma, ses ile ikaz, el ile engelleme, onu o ortamdan uzaklastirma vb.) olursa o davranis uzun süre devam etmeden giderek gücünü kaybeder. Maddi degil, duygusal ödüllendirme Çocugu ödüllendirmenin derecesi ve sekli yas ve ailenin durumuna göre genelde degisiklikler gösterir.Ama sunu hemen belirtelim ki en iyi ödüllendirme maddi ödüllendirme degil, duygusal ödüllendirmedir. kendisine sürekli bir seyler alinmaya alistirilan çocuk, gün gelecek en iyi ve en pahali hediyelerle bile doyum bulamayacaktir. Ama anne babasinin öpmesi, kucaklamasi, gezdirmesi, onunla oynamasi, ona güzel sözler söylemesi seklindeki ödüllendirme; en saglikli ve en basarili ödüllendirmedir. Anne babalarin bu türlü bir duygusal ödülün yanisira imkanlari ölçüsünde ek hediyeler vermesi de çocugu ödüllendirmenin diger yoludur. Anne babalarin, hediyelerdeki maddi büyüklük yerine manevi degeri ön plana çikarmalari daha dogru olur. Yasin önemi Yasa göre, ödüllendirme su sekillerde olmalidir: 1. Bebeklik döneminde ödüllendirme sekli: Öpme, oksama, sevme, kucaklama, onunla oynama, onu besleme, gezdirme, onunla mesgul olma, onunla konusma, onu sevdigini hissettirme vb... Bu davranislarin normal zamanda yapilmasi zaten gereklidir. Ancak ödüllendirilmek istendiginde özellikle yapilmasi önemlidir. 2. Okul öncesi dönemde ödüllendirme sekli: Öpme, oksama, sevme, kucaklama, onunla oynama, onunla gezme, birlikte vakit geçirme, söz olarak onaylandigini vurgulama, onun hosuna gidecek iltifatlar söyleme, onun sevildigini hissettirme, onun gelisim dönemine uygun oyuncak ve hediyeler alma ( bu hediyelerin manevi degeri ön plana çikarilmalidir.) 3. Okul döneminde ödüllendirme sekli: Öpme, oksama, sevme, onunla oynama, onunla birlikte gezme, birlikte ders çalisma, onaylandiginin hissettirilmesi, onun kabiliyetlerini ön plana çikaracak program ve aktivitelere yönlendirme, onun hosuna gidecek iltifatlar söyleme vb. Maddiyat ile degil, duygusal anlamda ödüllendirin Çocuk ve Genç Psikiyatrisi Uzmani Osman Abali, anne babalarin genel anlayisinin, iyi bir sey yaptiginda çocugu maddi anlamda ödüllendirmek oldugunu belirterek, "Çocuga verilen en iyi ödüllendirme, maddi degil duygusal ödüllendirmedir" dedi. Abali, hayatin ilerleyen asamalarinda çocuk gelisiminin bazi yönlendirmelere ihtiyaç duydugunu ifade ederek sunlari kaydetti: "Çocuk davranislarinin sekillenmesinde, çocugun basarilarinin, dogru davranislarinin ve onaylanmasi gereken tavirlarinin ödüllendirilmesi önemlidir. Nasil ki istenmeyen davranislarin ve yanlislarin kalmamasi için cezalandirma yönteminin uygun sekilde uygulanmasi önemliyse, ayni sekilde ödüllendirme yönteminin de uygun kullanilmasi çocuk egitimi açisindan önemlidir." Çocugu ödüllendirmenin derecesi ve seklinin, yas ve ailenin durumuna göre genelde degisiklik gösterdigini anlatan Abali, sözlerini söyle sürdürdü: "En iyi ödüllendirme, maddi ödüllendirme yerine duygusal ödüllendirmedir. Çocugun bu türlü bir ödüllendirmeye alistirilmasi da oldukça önem tasir. Anne babalarin genel anlayisi, çocuga maddi hediye ve bir seyler almanin sanki en iyi ödüllendirmeymis gibi algilanmasidir. Bu sekilde devamli bir seyler alinmaya ve verilmeye alistirilan çocuk ise gün gelecek en iyi ve en pahali hediyelerle bile doyum bulamayacaktir. Ama anne babasinin oksamasi, kucaklamasi, gezdirmesi, onunla oynamasi, ona güzel sözler söylemesi seklindeki ödüllendirme ise en saglikli ve en basarili ödüllendirmedir." Verilen sözü tutun Anne babalarin bu türlü bir duygusal ödülün yani sira imkanlari ölçüsünde ek hediyeler vermesinin de çocugu ödüllendirmenin diger yolu olduguna dikkat çeken Abali, "Anne babalarin, çocuklara alinan hediyelerde maddi büyüklük yerine, manevi degeri ön plana çikarmalari uygun olur. Bazi anne babalar bunu yapsa bile günümüzün tüketim toplumunda çevresinden ve arkadaslarindan etkilenen çocuklari yönlendirmek anne babalar için hayli zor olacaktir" dedi. Anne babalarin ödüllendirmeyi belli bir hedefe ve basariya yönelik yapmalarinin, o hedeflere ulasilmayi kolaylastiracagini dile getiren Abali, verilen sözlerin de kesinlikle yerine getirilmesi gerektigini söyledi.
Bu konu
485
kez incelenmiştir.
İnceleyebileceğiniz Diğer Konular
|
